Zadanie 13 · 6 pkt · otwarte

Punkt na okręgu o średnicy wyznaczonej przez prostą i parabolę

W kartezjańskim układzie współrzędnych (x,y)(x, y) prosta ll o równaniu x−y−2=0x - y - 2 = 0 przecina parabolę o równaniu y=4x2−7x+1y = 4x^2 - 7x + 1 w punktach AA oraz BB⁠. Odcinek ABAB jest średnicą okręgu O\mathcal{O}⁠. Punkt CC leży na okręgu O\mathcal{O} nad prostą ll⁠, a kąt BACBAC jest ostry i ma miarę α\alpha taką, że tg⁡α=13\operatorname{tg}\alpha = \frac{1}{3} (zobacz rysunek).

Oblicz współrzędne punktu CC⁠. Zapisz obliczenia.

Pokaż odpowiedź i rozwiązanieSpróbuj najpierw sam(a), potem sprawdź.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. Punkty AA i BB leżą na prostej y=x−2y = x - 2 i na paraboli, więc ich pierwsze współrzędne spełniają równanie

    x−2=4x2−7x+1x - 2 = 4x^2 - 7x + 1

    Do tego miejsca: 1 pkt

  2. Porządkujemy i rozwiązujemy równanie kwadratowe (Δ=64−48=16\Delta = 64 - 48 = 16⁠).

    4x2−8x+3=0  ⇔  x=12  ∨  x=324x^2 - 8x + 3 = 0 \;\Leftrightarrow\; x = \dfrac{1}{2} \;\lor\; x = \dfrac{3}{2}
  3. Drugie współrzędne obliczamy z równania y=x−2y = x - 2⁠; punkt AA ma mniejszą pierwszą współrzędną (rysunek).

    A=(12,−32),B=(32,−12)A = \left(\dfrac{1}{2}, -\dfrac{3}{2}\right), \qquad B = \left(\dfrac{3}{2}, -\dfrac{1}{2}\right)

    Do tego miejsca: 2 pkt

  4. Prosta ll jest nachylona do osi OxOx pod kątem 45∘45^\circ⁠, a punkt CC leży nad nią, więc prosta ACAC jest nachylona pod kątem α+45∘\alpha + 45^\circ⁠; ze wzoru na tangens sumy kątów

    aAC=tg⁡(α+45∘)=13+11−13⋅1=2a_{AC} = \operatorname{tg}(\alpha + 45^\circ) = \dfrac{\frac{1}{3} + 1}{1 - \frac{1}{3} \cdot 1} = 2

    Do tego miejsca: 3 pkt

  5. Prosta ACAC ma współczynnik kierunkowy 22 i przechodzi przez punkt AA⁠.

    y=2(x−12)−32y = 2\left(x - \dfrac{1}{2}\right) - \dfrac{3}{2}

    Do tego miejsca: 4 pkt

  6. Kąt ACBACB jest wpisany w okrąg i oparty na średnicy ABAB⁠, więc jest prosty; prosta BCBC ma współczynnik −12-\frac{1}{2} i przechodzi przez punkt BB⁠.

    y=−12(x−32)−12y = -\dfrac{1}{2}\left(x - \dfrac{3}{2}\right) - \dfrac{1}{2}

    Do tego miejsca: 5 pkt

  7. Punkt CC leży na obu prostych, więc jego pierwsza współrzędna spełnia równanie

    2(x−12)−32=−12(x−32)−122\left(x - \dfrac{1}{2}\right) - \dfrac{3}{2} = -\dfrac{1}{2}\left(x - \dfrac{3}{2}\right) - \dfrac{1}{2}
  8. Mnożymy obie strony przez 44 i porządkujemy.

    8x−10=−2x+1  ⇔  x=11108x - 10 = -2x + 1 \;\Leftrightarrow\; x = \dfrac{11}{10}
  9. Drugą współrzędną obliczamy z równania prostej ACAC⁠.

    y=2⋅1110−52=−310,C=(1110,−310)y = 2 \cdot \dfrac{11}{10} - \dfrac{5}{2} = -\dfrac{3}{10}, \qquad C = \left(\dfrac{11}{10}, -\dfrac{3}{10}\right)

    Do tego miejsca: 6 pkt

Odpowiedź

C=(1110,−310)C = \left(\frac{11}{10}, -\frac{3}{10}\right)

Jak to jest punktowane

Za rozwiązanie jest jeden poziom — najwyższy, który spełnia.

  • 6 pktzastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: C=(1110,−310)C = \left(\frac{11}{10}, -\frac{3}{10}\right)⁠.
  • 5 pktzapisanie jednego równania stopnia pierwszego i równania stopnia drugiego z dwiema niewiadomymi, np.{y=2(x−12)−32(x−1)2+(y+1)2=12\begin{cases} y = 2\left(x - \frac{1}{2}\right) - \frac{3}{2} \\ (x - 1)^2 + (y + 1)^2 = \frac{1}{2} \end{cases} (pr. ACAC i okrąg O\mathcal{O}⁠),{y=7(x−1)−1(x−1)2+(y+1)2=12\begin{cases} y = 7(x - 1) - 1 \\ (x - 1)^2 + (y + 1)^2 = \frac{1}{2} \end{cases} (pr. SCSC i okrąg O\mathcal{O}⁠),ALBO– wyznaczenie równania prostej CC1CC_1⁠: y=−x+45y = -x + \frac{4}{5}⁠,ALBO– zapisanie układu równań liniowych, np. równań prostych ACAC i BCBC⁠.
  • 4 pktzapisanie jednego równania z dwiema niewiadomymi, np.y=2(x−12)−32y = 2\left(x - \frac{1}{2}\right) - \frac{3}{2} (pr. ACAC⁠),(x−1)2+(y+1)2=12(x - 1)^2 + (y + 1)^2 = \frac{1}{2} (okrąg O\mathcal{O}⁠),y=7(x−1)−1y = 7(x - 1) - 1 (pr. SCSC⁠),210=(32−x)2+(−12−y)2\sqrt{\frac{2}{10}} = \sqrt{\left(\frac{3}{2} - x\right)^2 + \left(-\frac{1}{2} - y\right)^2} (okrąg o środku w punkcie BB i promieniu BCBC⁠), 3210=(12−x)2+(−32−y)23\sqrt{\frac{2}{10}} = \sqrt{\left(\frac{1}{2} - x\right)^2 + \left(-\frac{3}{2} - y\right)^2} (okrąg o środku w punkcie AA i promieniu ACAC⁠), (32−x)2+(−12−y)2(12−x)2+(−32−y)2=13\frac{\sqrt{\left(\frac{3}{2} - x\right)^2 + \left(-\frac{1}{2} - y\right)^2}}{\sqrt{\left(\frac{1}{2} - x\right)^2 + \left(-\frac{3}{2} - y\right)^2}} = \frac{1}{3} (wykorzystanie zależności między przyprostokątnymi BCBC oraz ACAC⁠).
  • 3 pktobliczenie współczynnika kierunkowego prostej ACAC⁠: 22 oraz obliczenie współrzędnych punktów przecięcia paraboli z prostą ll⁠: A=(12,−32)A = \left(\frac{1}{2}, -\frac{3}{2}\right) oraz B=(32,−12)B = \left(\frac{3}{2}, -\frac{1}{2}\right)ALBO– obliczenie współrzędnych środka SS okręgu O\mathcal{O} lub promienia RR okręgu O\mathcal{O}⁠: S=(1,−1)S = (1, -1) lub R=22R = \frac{\sqrt{2}}{2}⁠, lub ∣AB∣=2|AB| = \sqrt{2}⁠,ALBO– obliczenie współczynnika kierunkowego prostej SCSC⁠: 77 oraz obliczenie współrzędnych punktów przecięcia paraboli z prostą ll⁠: A=(12,−32)A = \left(\frac{1}{2}, -\frac{3}{2}\right) oraz B=(32,−12)B = \left(\frac{3}{2}, -\frac{1}{2}\right)⁠.
  • 2 pktobliczenie współrzędnych punktów przecięcia paraboli z prostą ll⁠: A=(12,−32)A = \left(\frac{1}{2}, -\frac{3}{2}\right) oraz B=(32,−12)B = \left(\frac{3}{2}, -\frac{1}{2}\right)ALBO– obliczenie współczynnika kierunkowego prostej ACAC⁠: 22⁠,ALBO– obliczenie współczynnika kierunkowego prostej SCSC⁠: 77⁠,ALBO– zapisanie równania z jedną niewiadomą (jedną ze współrzędnych punktu AA lub BB⁠), które wynika z układu równań {y=4x2−7x+1x−y−2=0\begin{cases} y = 4x^2 - 7x + 1 \\ x - y - 2 = 0 \end{cases} oraz zapisanie, że aAC=tg⁡(α+45∘)a_{AC} = \operatorname{tg}(\alpha + 45^\circ) (lub aSC=tg⁡(2α+45∘)a_{SC} = \operatorname{tg}(2\alpha + 45^\circ)⁠),ALBO– zapisanie, że pierwsza/druga współrzędna środka SS okręgu jest średnią arytmetyczną rozwiązań równania 4x2−8x+3=04x^2 - 8x + 3 = 0 (lub 4y2+8y+3=04y^2 + 8y + 3 = 0⁠), np. xS=x1+x22x_S = \frac{x_1 + x_2}{2}⁠, xS=842x_S = \frac{\frac{8}{4}}{2} (wzory Viète’a).
  • 1 pktzapisanie równania z jedną niewiadomą (jedną ze współrzędnych punktu AA lub BB⁠), które wynika z układu równań {y=4x2−7x+1x−y−2=0\begin{cases} y = 4x^2 - 7x + 1 \\ x - y - 2 = 0 \end{cases}⁠, np.x−2=4x2−7x+1x - 2 = 4x^2 - 7x + 1⁠, y=4(y+2)2−7(y+2)+1y = 4(y + 2)^2 - 7(y + 2) + 1ALBO– zapisanie, że aAC=tg⁡(α+45∘)a_{AC} = \operatorname{tg}(\alpha + 45^\circ) lub aSC=tg⁡(2α+45∘)a_{SC} = \operatorname{tg}(2\alpha + 45^\circ)⁠.

Uznawane są też inne sposoby rozwiązania

  • Długości przyprostokątnych: z tg⁡α=∣BC∣∣AC∣=13\operatorname{tg}\alpha = \frac{|BC|}{|AC|} = \frac{1}{3} i ∣AB∣=2|AB| = \sqrt{2} mamy ∣AC∣=355|AC| = \frac{3\sqrt{5}}{5}⁠, ∣BC∣=55|BC| = \frac{\sqrt{5}}{5}⁠; z równań okręgów o środkach BB i AA otrzymujemy prostą y=−x+45y = -x + \frac{4}{5}⁠, a potem 100x2−280x+187=0100x^2 - 280x + 187 = 0 i odrzucamy punkt leżący pod prostą ll⁠.
  • Okrąg i prosta ACAC — okrąg O\mathcal{O} ma równanie (x−1)2+(y+1)2=12(x - 1)^2 + (y + 1)^2 = \frac{1}{2}⁠, prosta ACAC — y=2x−52y = 2x - \frac{5}{2}⁠; z układu 5x2−8x+114=05x^2 - 8x + \frac{11}{4} = 0⁠, czyli x=12x = \frac{1}{2} (punkt AA⁠) lub x=1110x = \frac{11}{10}⁠.
  • Średnica przez CC — kąt środkowy CSBCSB ma miarę 2α2\alpha⁠, tg⁡(2α)=34\operatorname{tg}(2\alpha) = \frac{3}{4}⁠, więc prosta SCSC ma współczynnik tg⁡(2α+45∘)=7\operatorname{tg}(2\alpha + 45^\circ) = 7⁠; z układu z równaniem okręgu ∣x−1∣=110|x - 1| = \frac{1}{10} i wybieramy punkt nad prostą ll⁠.

Uwagi z zasad oceniania CKE

  • 1. Jeżeli zdający obliczy C1=(1110,−310)C_1 = \left(\frac{11}{10}, -\frac{3}{10}\right) oraz C2C_2 (różny od C1C_1⁠) i nie odrzuci C2C_2⁠, to otrzymuje 5 punktów za całe rozwiązanie.
  • 2. Jeżeli jedynym błędem zdającego jest:a) zastosowanie niepoprawnej równości tg⁡(α+β)=tg⁡α+tg⁡β\operatorname{tg}(\alpha + \beta) = \operatorname{tg}\alpha + \operatorname{tg}\beta⁠,b) zastosowanie niepoprawnej definicji funkcji trygonometrycznej,c) podstawienie do równania okręgu średnicy zamiast promienia,d) błędne zastosowanie wzorów Viète’a przy obliczaniu współrzędnych środka okręgu,to zdający może otrzymać co najwyżej 4 punkty za całe rozwiązanie.

Chcesz rozwiązywać to zadanie z podpowiedziami? Zapisz się na listę oczekujących

Źródło: CKE, matura maj 2023, poziom rozszerzony, zadanie 13